عَلى مُكْثٍ وَنَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا « 1 » ؛ قرآني كه آياتش را از هم جدا كرديم تا آن را با درنگ بر مردم بخوانى وآن را به تدريج نازل كرديم » . به طورى كه از قرآن استنباط مىشود ، حكمت تدريجي بودن نزول قرآن آن است كه پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله ومسلمانان احساس كنند همواره مورد عنايت خاص پروردگار قرار دارند وپيوسته رابطهء آنان با حق‌تعالى استوار است واين تداوم نزول باعث دل‌گرمى وتثبيت آنان را فرآهم سازد . « وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنا . . . « 2 » ؛ ودر برابر دستور پروردگارت شكيبا باش چرا كه مورد عنايت كامل ما قرار دارى . . . » اين قبيل دل‌گرمىهاى مداوم براي پيامبر اسلام فراوان بوده است ودر قرآن در موارد بسيارى بدان اشاره شده است . آغاز نزول آغاز نزول قرآن در ماه مبارك رمضان ودر شب قدر صورت گرفت : « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَبَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَالْفُرْقانِ . . . » « 3 » ؛ « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ ، فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ » « 4 » ؛ « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ . . . » « 5 » . شب قدر - نزد اماميّه - ميان دو شب مردّد است : شب 21 و 23 ماه مبارك رمضان . شيخ كلينى از حسّان بن مهران روايت كرده است گويد : از امام صادق عليه السّلام پرسيدم : شب قدر كدام است ؟ فرمود : « آن را در يكى از دو شب 21 و 23 جستجو كن » . زراره از امام صادق عليه السّلام روايت كرده فرمود : « شب 19 شب تقدير است ، شب 21 شب تعيين وشب 23 شب ختم وامضاى امر است » « 6 » . شيخ صدوق مىگويد : « مشايخ ما اتفاق نظر دارند كه ليلة القدر ، شب 23 ماه رمضان است » « 7 » . اين شب را

--> ( 1 ) اسراء 17 : 106 . ( 2 ) طور 52 : 48 . ( 3 ) بقره 2 : 185 . ( 4 ) دخان 44 : 4 - 3 . ( 5 ) قدر 97 : 1 . ( 6 ) ر . ك : محمد بن حسن حرّ عاملي ؛ وسائل الشيعة ؛ ج 7 ، أبواب احكام شهر رمضان ، باب 32 ، حديث 1 و 2 . شيخ طوسي ؛ التهذيب ؛ ج 4 ، ص 330 ، شمارهء 1032 . ( 7 ) شيخ صدوق ؛ الخصال ؛ ج 2 ، ص 102 . التمهيد ؛ ج 1 ، ص 109 - 108 .